Ngữ văn 9
Bài giảng điện tử
Giáo viên :Nguyễn THỊ THANH NGA
KIỂM TRA BÀI CŨ
Chọn đáp án đúng !
Câu 1 :Ý nào sau đây nhận xét không đúng về khởi ngữ ?
A/ Khởi ngữ là thành phần đứng trước chủ ngữ.
B/ Khởi ngữ nêu lên đề tài được nói đến trong câu.
C/ Có thể thêm một số quan hệ từ trước khởi ngữ.
D/ Khởi ngữ là thành phần không thể thiếu trong câu.
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 3 : Hãy chuyển phần in đậm trong câu sau đây thành khởi ngữ.
- Anh ấy làm bài cẩn thận lắm .

- Về làm bài thì anh ấy cẩn thận lắm .
CHỦ ĐỀ 3:
CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Tiết 99 : TÌM HIÊU CHUNG
I/ THÀNH PHÂN TÌNH THÁI :
Đọc các câu sau đây (Trích từ truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang sáng)
a/ Với lòng mong nhớ của anh,chắc anh nghĩ rằng,con anh sẽ chạy xô vào lòng anh,sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
b/Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười.Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được ,nên anh phải cười vậy thôi.
1/ Ví dụ :SGK/18

a/Chắc
b/Có lẽ
Cao
Thấp
Nhận định của người nói đối với sự việc, thể hiện độ tin cậy
Các từ in đậm trong những câu trên thể
hiện nhận định của người nói đối với sự việc
nêu ở trong câu như thế nào?
Nếu không có những từ ngữ in đâm thì nghĩa sự việc của câu chứa chúng có khác đi không ?vì sao?
?
-Ý nghĩa sự việc không thay đổi.
- Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc ,chỉ thể hiện cách nhìn sự việc của người nói.
Tiết 98 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I/ THÀNH PHÂN TÌNH THÁI :
1/ Ví dụ :SGK/18
a/Chắc
b/Có lẽ
Cao
Thấp
* Các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc
Nhận định của người nói đối với sự việc, thể hiện độ tin cậy
Từ phân tích trên bạn
hãy cho biết thành phần
tình thái được dùng để
làm gì ?
2/Kết luận :Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách dùng của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
Lưu ý :
Trong giao tiếp ngoài những yếu tố tình thái thể hiện độ tin cậy của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu như:
Chắc hẳn ,chắc là ,chắc chắn..(chỉ độ tin cậy cao)
Hình như ,dường như ,hầu như,có vẻ như…(chỉ độ tin cậy thấp)
-Ta còn gặp:
-Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói như :Theo tôi ,ý ông ấy ,theo anh..
VD:Theo anh,anh thấy sự việc như thế nào?
-Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người nghe như:à , ạ ,a ,hả ,hử ,nhé ,nhỉ,đây ,đấy…(đứng cuối câu)
VD:Mai đi lúc 7 giờ nhé!
Tiết 98 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHÂN CẢM THÁN:
1 / Ví dụ :SGK/18
(Kim Lân ,Làng)
(Nguyễn Thành Long ,Lặng lẽ SaPa)
Vui sướng
b/Trời ơi
Tiếc rẻ
2 / Kết luận :Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói ( vui ,buồn ,mừng , giận,….)
a/Ồ,
Các từ in đậm trong những câu trên có chỉ sự vật hay sư việc gì không ?
Nhờ những từ ngữ nào trong câu mà chúng ta hiểu được tại sao người nói kêu ồ hoặc kêu trời ơi
sao mà độ ấy vui thế .
,chỉ còn có năm phút !
Các từ in đậm được dùng để làm gì?
Dùng để bộc lộ tâm lí người nói
Từ những phân tích trên em
hãy cho biết thành phần cảm
thán được dùng để làm gì?
Ví dụ 1
Hãy xác định các thành phần gọi- đáp trong các ví dụ sau ?
Bác ơi, cho cháu hỏi trường THCS Thanh Văn ở đâu ¹?
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Vâng, em cũng nghĩ như cô
Này, cậu đang làm gì đấy
Ví dụ:
a.- Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?
b.Các ông, các bà ở đâu ta lên đấy ạ?
Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi. Một người đàn bà mau miệng trả lời:
- Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.
(Làng- Kim Lân)
Ví dụ:
Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh- và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
b. Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm.
(Nam Cao, Lão Hạc)
c. Cô bé nhà bên (có ai ngờ)
Cũng vào du kích
Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích
Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi).
( Giang Nam, Quê hương)
đ. Vườn nhà ông em có rất nhiều loại cây ăn quả: na, ổi, xoài.


Thảo luận
Nhận xét về thành các phần tình thái và cảm thán trong câu, có ý kiến cho rằng: Hai thành phần này tuy khác nhau về công dụng nhưng chúng lại có những đặc điểm chung. Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?
Gợi ý: Muốn biết sự giống và khác nhau của các phần tình thái và cảm thán trong câu, cần dựa vào:
-Công dụng của từng thành phần.
- Dặc điểm của các thành phần đó: có tham gia vào cấu trúc ngữ pháp của câu không? Có tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu không?
Sự giống và khác nhau giữa các phần tình thái và cảm thán trong câu :
* Khác nhau:
Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lý của người nói (vui, buồn, mừng, giận.)
*Giống nhau:
Dều không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
D?u khụng tham gia v�o c?u trỳc ng? phỏp c?a cõu.
?Thành phần biệt lập.
Tiết 98 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 1:Tìm các thành phần tình thái ,cảm thán trong những câu sau đây:
a/ Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ , có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng kia nhiều. (Kim Lân , Làng )
b/Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác , nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.
( Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ SaPa )
c/ Trong giờ phút cuối cùng ,không còn đủ sức trăng trối lại điều gì , hình như chỉ có tình cha con là không thể chết được ,anh đưa tay vào túi , móc cây lược,đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu .
(Nguyễn Quang Sáng , Chiếc lược ngà)
d/Ông lão bỗng ngừng lại ,ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm .Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được .
(Kim Lân , Làng )
a/ Có lẽ - Thành phần tình thái.
b/Chao ôi – Thành phần cảm thán .
c/ Hình như – Thành phần tình thái .
d/ Chả nhẽ - Thành phần tình thái .
Tiết 98 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 2 :Hãy xếp những từ ngữ sau đây theo trình tự tăng dần độ tin cậy (hay độ chắc chắn)
(Chú ý :những từ ngữ thể hiện cùng một mức độ tin cậy thì xếp ngang nhau .)
chắc là,
dường như ,
chắc chắn
, có lẽ
,chắc hẳn
,hình như
,có vẻ như
dường như,hình như ,có vẻ như
có lẽ
chắc là
chắc hẳn
chắc chắn
Bài tập 2 : xếp những từ ngữ theo trình tự tăng dần độ tin cậy (hay độ chắc chắn)
dường như,hình như ,có vẻ như
có lẽ
chắc là
chắc chắn
chắc hẳn
Tiết 98 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3: Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau trong câu sau đây ,với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất về độ tin cậy của sự việc do mình nói ra ,với từ nào trách nhiệm đó thấp nhất.Tại sao tác giả Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng)lại chọn từ chắc?
Gợi ý :Xét theo hai trường hợp:tại sao tác giả không dùng hình như
hay là chắc chắn ?
Thấp nhất : hình như
Cao nhất : chắc chắn
- Từ chịu trách nhiệm
Bài tập 3:
Tiết 98 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3:
- Từ chịu trách nhiệm
Cao nhất : chắc chắn
Thấp nhất : hình như
- Chọn chắc là vì :
+ Theo tình cảm huyết thống sự việc sẽ diễn ra như vậy .
+Do thời gian và ngoại hình có thể sự việc sẽ diễn ra khác đi một chút.
Tiết 98 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 4 : Viết một đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của em khi được thưởng thức một tác phẩm văn nghệ (truyện ,thơ ,phim , ảnh ,tượng…),trong đoạn văn đó có câu chứa thành phấn tình thái hoặc cảm thán .
Đọc “ trong lòng mẹ” của nhà văn Nguyên Hồng, ta bắt gặp hình ảnh một em bé mồ côi bố, phải xa mẹ, sống thui thủi cô đơn giữa sự ghẻ lạnh, cay nghiệt của bà cô. Em phải chịu những ngày thàng đau khổ, tủi nhục. Nhưng trong những ngày tháng đau khổ ấy, trái tim yêu thương của em vẫn dành cho mẹ một cách đằm thắm và trọn vẹn. Cuộc gặp gỡ mẹ sau một năm trời xa cách là một niềm hạnh phúc vô bờ. Ôi, thật không gì bằng khi được sống trong vòng tay yêu thương của mẹ
CỦNG CỐ
Đặt câu có thành phần tình thái và
thành phần cảm thán!
TRÒ CHƠI TIẾP SỨC
ĐỘI 2
Đặt câu có thành phần tình thái
Đặt câu có thành phần cảm thán
ĐỘI 1
HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI
-Học thuộc ghi nhớ, xem lại các bài tập.
-Chuẩn bị bài : Nghị luận về một sự việc ,hiện tượng đời sống .
* Yêu cầu :+ Đọc trước văn bản Bệnh lề mề
+ Trả lời các câu hỏi trong phần tìm hiểu
+ Xem bài tập 1 , 2 (SGK/21).Hội ý trong tổ để làm trước hai bài tập này .(liên hệ với kiến thức Phép phân tích tổng hợp)